|
De naam smaragd komt uit het Grieks ('smaragdos') en
betekent 'groene steen'. In de oudheid werd deze naam niet
alleen gebruikt voor smaragd, maar waarschijnlijk voor alle
toen bekende groene stenen.
Smaragd geldt als de edelste steen uit de berylgroep. De
kleur groen is zo onvergelijkbaar, dat men deze kleur met
'smaragdgroen' aanduidt. De kleurgevende stof is chroom,
soms vanadium. De kleur is zeer bestendig tegen licht en
warmte, en verandert pas bij 700-800 °C. De kleurverdeling
is vaak onregelmatig. Het meest geliefd is het donkergroen.
Algemeen glasglans.
Doorzichtigheid komt alleen voor bij de allerfijnste
kwaliteiten. Vaak is de smaragd troebel door insluitsels.
Deze gelden niet als fouten, zolang er niet te veel zijn,
maar worden beschouwd als bewijzen van echtheid ten opzichte
van synthetische stenen en andere imitaties. De vakman noemt
ze 'jardin' (Frans ' tuin ').
De fysische kenmerken, vooral soortelijk gewicht, licht- en
dubbelbreking en ook pleochroïsme, verschillen enigszins,
afhankelijk van de afzetting. Gemeenschappelijk is een
zekere brosheid. Hierdoor is smaragd in combinatie met vaak
voorkomende spanningsscheurtjes gevoelig voor druk. Men moet
ook voorzichtig zijn
bij verwarmen. Smaragd is ongevoelig voor in het huishouden
gebruikte chemicaliën.
Afzettingen Smaragd ontstaat door een combinatie van
opdringende magma en metamorfe omzetting van gesteenten.
Afzettingen komen daarom voor in pegmatietgangen of in de
omgeving daarvan. De winning van kristallen vindt bijna
uitsluitend plaats uit het moedergesteente, waar de smaragd
gegroeid is in kleine gangen of op de wanden van holten.
Alluviale afzettingen kunnen nauwelijks ontstaan, omdat het
soortelijk gewicht van smaragd vergelijkbaar is met dat van
kwarts. Secundaire voorkomens zijn daarom vooral
verweringsafzettingen.
De belangrijkste afzettingen liggen in Colombia. Een
belangrijke vindplaats is de mijn van Muzo, ten noordwesten
van Bogotá. Deze mijn werd al de Inca-tijd ontgonnen, werd
later vergeten, maar is in de 17de eeuw opnieuw ontdekt. In
deze mijn worden de mooiste kwaliteiten gevonden met een
donkergrr;>ene kleur. De afbouw geschiedt ondergronds met
galerijen en bovengronds met terrassen. Met stangen, en
tegenwoordig ook door opblazen of met buldozers, wordt het
smaragdhoudende gesteente losgemaakt, waarna het met de hand
wordt gesorteerd. Het moedergesteente is een donkere
leischalie. Begeleidende mineralen zijn: albiet, apatiet,
aragoniet, bariet, calciet, dolomietspaat, fluoriet en
pyriet.
Een andere belangrijke Colombiaanse afzetting is de
Chivormijn, ten noordoosten van Bogotá. Ook deze mijn werd
al door de Inca's gebruikt. De moedergesteen~en zijn
grijszwarte leischalie en grijze kalksteen. Naast
terrassenafbouw sedert enige jaren ook ondergrondse
galerijwinning.
De afgelopen tientallen jaren zijn nog meer veelbelovende
smaragdvoorkomens ontdekt in Colombia.
Er bestaat altijd grote vraag naar de alleen in Colombia
voorkomende zogenaamde 'Trapiche-smaragd' een radachtige
vergroeiing van meerdere prismatische kristallen.
Slechts een derde van de Colombiaanse smaragden is
slijpwaardig, goede kwaliteiten zijn zeldzaam. Stenen groter
dan een hazelnoot zijn meestal minderwaardig of
dwarsgebroken.
In Brazilië zijn verschillende afzettingen in Bahia, Goyaz
en in Minas Gerais. De stenen zijn gewoonlijk lichter
gekleurd dan die uit Colombia, voornamelijk groen/ geel. Ze
bevatten echter weinig insluitsels.
Door nieuw ontdekte afzettingen sInds het begIn van de Jaren
tachtig IS Brazilie een van de belangrijkste leveranciers
van smaragden geworden, ook van stenen van de beste
kwaliteiten.
Sinds de tWeede helft van de jaren vijftig worden
smaragdafzettingen in Zimbabwe ontgonnen. De belangrijkste
is de Sandawana-mijn in het zuiden van het land. De
kristallen zijn weliswaar klein maar van zeer goede
kwaliteit.
In Noord-Transvaal in Zuid-Afrika wordt smaragd gewonnen met
moderne methoden en een groot machinepark (Cobra- en
Somersetmijn).
Slechts 5 procent van de productie is van goede
kwaliteit. De meeste stenen zijn lichtgekleurd of troebel en
slechts geschikt voor cabochonslijpsel.
Rond 1830 werden in de Oeral ten noorden van Jekaterinenburg,
smaragd afzettingen ontdekt die aanvankelijk een hoge
opbrengst hadden, maar waarvandaan tegenwoordig slechts
sporadisch stenen op de markt komen. Slechts nu en dan goede
kwaliteiten, de meeste kristallen zijn ondoorzichtig,
troebel en licht geelachtig groen. Het moedergesteente is
een biotietglimmerschist dat met talk en chloriet is
doorgroeid.
Andere plaatsen waar smaragd voorkomt zijn Afghanistan,
Australië (Nieuw Zuid-Wales, West Australië), Ghana, India,
Madagascar, Malawi, Mozambique, Namibië, Nigeria, Pakistan,
Zambia, Tanzania en de VS (Connecticut, Maine,
Noord-Carolina).
De smaragdmijnen van koningin Cleopatra (ca. 50 v.C.),
oostelijk van Assoean in Opper-Egypte, hebben slechts
historische waarde. ..
Bekend zijn de Oostenrijkse smaragdvindplaatsen in het
Habachdal biJ Salzburg. Het moedergesteente is een
biotiethoornblendeschist. Deze zijn slechts van belang voor
mineraalverzamelaars en bevatten zelden slijpwaardig
materiaal. De stenen zijn meestal troebel, maar de
kleurkwaliteit is wel goed. Hier en daar worden soms ook
smaragden gevonden in Noorwegen, ten noorden van Oslo.
Beroemde smaragden
Er zijn vele smaragden bekend die wat waarde en beroemdheid
betreft niet onderdoen voor diamanten en robijnen. In het
British Museum of Natural History in Londen, in het American
Museum of Natural History in New York, in de Staatsschat van
Rusland en ook in de Perzische kroonjuwelen bevinden zich
prachtexemplaren van honderden karaat. Een pronkstuk van de
Weense Schatkamer is een 12 cm hoog zalfpot je van 2205
karaat, gesneden uit één enkele smaragdkristal.
Bewerking
Wegens de gevoeligheid voor schokken werd voor smaragd het
trappenslijpsel ontwikkeld, waarbij de vier hoeken door
facetten worden afgerond ( zogenaamd smaragdslijpsel ).
Heldere doorzichtige kwaliteiten worden ook verwerkt met
briljantslijpsel. Troebele stenen zijn slechts geschikt voor
cabochons of als kralen van halskettingen.
Bij gelegenheid wordt smaragd ook gegraveerd en worden er
meer omvangrijke snijwerken uitgevoerd in smaragd.
Sinds enkele jaren zijn er in Israël enkele slijperijen die
in smaragd zijn gespecialiseerd. Deze zijn ontstaan nadat
het slijpen van diamant steeds meer door slijperijen in
India is overgenomen.
Er zijn talrijke doubletten in de handel. Meestal worden
twee echte kleurzwakke stenen (bergkristal, aquamarijn,
beryl of bleke smaragd) met smaragdgroene kit aan elkaar
gelijmd. Het benedendeel kan ook glas of synthetische spinel
zijn. De natuurstenen van het bovendeel lijken door hun
insluitsels en hardheid op echte smaragd. In gezette
sieraden zijn doubletten moeilijk te herkennen.
De eerste smaragdsynthese lukte in 1848.
Sinds de eeuwwisseling werden verschillende methoden
ontwikkeld, vanaf de jaren vijftig bestaat er een
commerciële productie van uitstekende kwaliteit. Belangrijk
determinatiemiddel is ultraviolet licht. Synthetische
smaragd laat ultraviolet licht van korte golflengte door,
natuurlijke niet. Om zeer kleine haarscheurtjes en andere
foutjes te verdoezelen worden smaragden soms in een speciale
olie gedoopt of met kunsthars in vacuüm geprepareerd.
|